Nawracające dolegliwości po spożyciu produktów zbożowych? Mogą być objawem celiakii, ale także alergii na pszenicę oraz nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten lub pszenicę.
Na rynku dostępne są domowe testy z kropli krwi w kierunku celiakii, jednak ich wiarygodność bywa ograniczona. Nie należy opierać diagnozy wyłącznie na ich wyniku, szczególnie jeśli jest on ujemny.
Wiarygodne rozpoznanie może postawić wyłącznie lekarz. Jak wygląda diagnostyka celiakii, jaką rolę odgrywają przeciwciała i kiedy konieczne jest pobranie wycinków z jelita cienkiego? Wyjaśniamy to poniżej.
Jak wygląda diagnostyka celiakii?
Jeśli chcesz sprawdzić, czy przyczyną Twoich dolegliwości jest celiakia, pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza.
Bardzo ważne: do czasu zakończenia diagnostyki należy nadal spożywać gluten. Wprowadzenie diety bezglutenowej przed wykonaniem badań może doprowadzić do uzyskania fałszywie ujemnych wyników.
W przypadku podejrzenia celiakii lekarz zwykle zleca badania krwi. Najczęściej oznacza się:
- przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG-IgA),
- całkowite stężenie immunoglobuliny IgA (w celu wykluczenia jej niedoboru).
Obecność charakterystycznych przeciwciał stanowi silną przesłankę przemawiającą za rozpoznaniem celiakii.
U dorosłych dodatni wynik badań serologicznych wymaga zwykle potwierdzenia za pomocą gastroskopii z pobraniem wycinków z dwunastnicy. Badanie to pozwala ocenić stan błony śluzowej jelita cienkiego i jest kluczowym elementem diagnostyki.
Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy uszkadza błonę śluzową jelita cienkiego. Jeśli badanie histopatologiczne wykaże charakterystyczny zanik kosmków jelitowych, w połączeniu z dodatnimi wynikami badań serologicznych silnie przemawia to za rozpoznaniem celiakii.
U dzieci diagnostyka może wyglądać nieco inaczej. W wybranych przypadkach, gdy stężenie przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA jest bardzo wysokie (co najmniej 10-krotnie przekracza górną granicę normy), a dodatkowo potwierdzona zostanie obecność przeciwciał endomysialnych IgA (EMA-IgA) w drugiej próbce krwi, możliwe jest rozpoznanie celiakii bez wykonywania gastroskopii.
Jak bada się alergię na pszenicę, nieceliakalną nadwrażliwość na gluten lub pszenicę oraz IBS?
Jeśli wykonane badania wykluczą celiakię, a pacjent nadal wiąże swoje dolegliwości ze spożywaniem produktów zawierających pszenicę lub gluten, kolejnym krokiem może być diagnostyka alergii na pszenicę.
W tym celu można wykonać:
- oznaczenie swoistych przeciwciał IgE przeciwko pszenicy we krwi,
- punktowe testy skórne w kierunku alergii pokarmowych.
Jeżeli również te badania nie potwierdzą alergii, można rozważyć rozpoznanie nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten lub pszenicę. Obecnie nie istnieje jednak pojedyncze badanie laboratoryjne, które pozwalałoby jednoznacznie potwierdzić tę chorobę.
Rozpoznanie opiera się na:
1. Wykluczeniu celiakii.
2. Wykluczeniu alergii na pszenicę.
3. Ocenie poprawy po zastosowaniu diety eliminacyjnej.
4. Nawracaniu objawów po ponownym wprowadzeniu glutenu lub produktów pszennych.
Warto pamiętać, że część osób przypisujących swoje objawy glutenowi może w rzeczywistości reagować na fruktany obecne w pszenicy. Są to węglowodany, które mogą działać drażniąco na przewód pokarmowy, szczególnie u osób z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS).
Po zakończeniu diagnostyki można wspólnie z lekarzem rozważyć próbę diety bezglutenowej lub ograniczenia produktów pszennych. Jeżeli nie przyniesie ona poprawy, jedną z możliwych przyczyn dolegliwości może być zespół jelita nadwrażliwego.
Także w przypadku IBS nie istnieje jedno badanie pozwalające jednoznacznie potwierdzić rozpoznanie. Lekarz stawia diagnozę na podstawie charakterystycznych objawów oraz po wykluczeniu innych chorób mogących powodować podobne dolegliwości, w tym celiakii.
Podsumowanie
Droga do rozpoznania przyczyny dolegliwości związanych ze spożywaniem produktów zbożowych może obejmować kilka etapów. Kluczowe znaczenie ma właściwa diagnostyka przeprowadzona przed rozpoczęciem diety bezglutenowej. Pozwala ona uniknąć błędnego rozpoznania oraz zwiększa szansę na ustalenie rzeczywistej przyczyny objawów.
Aby podczas wizyty lekarskiej nic ważnego nie zostało pominięte, przygotowaliśmy krótką listę kontrolną.
Lista kontrolna do wydruku
Nie rozpoczynaj diety bezglutenowej przed zakończeniem diagnostyki.
Oznacz przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej IgA (tTG-IgA) oraz całkowite stężenie IgA.
W przypadku dodatnich wyników badań serologicznych rozważ gastroskopię z pobraniem wycinków z dwunastnicy (zgodnie z zaleceniami lekarza).
Zanik kosmków jelitowych stwierdzony w badaniu histopatologicznym, w połączeniu z dodatnimi wynikami badań serologicznych, przemawia za rozpoznaniem celiakii.
Jeśli celiakia zostanie wykluczona, a objawy utrzymują się po spożyciu pszenicy, warto rozważyć diagnostykę alergii na pszenicę (swoiste IgE lub testy skórne).
W przypadku ujemnych wyników badań w kierunku celiakii i alergii na pszenicę można rozważyć nieceliakalną nadwrażliwość na gluten lub pszenicę.
Podczas całego procesu diagnostycznego należy spożywać gluten, aby wyniki badań były wiarygodne.
