Otoimmün hastalıklar nedir?
Bağışıklık sistemimizin temel görevi, bizi bakteriler ve virüsler gibi zararlı etkenlerden korumaktır. Ancak bazı durumlarda bağışıklık sistemi yanlış bir şekilde vücudun kendi dokularını hedef alır. Bu durum otoimmün hastalık olarak adlandırılır. Otoimmün hastalıklar arasında çölyak hastalığı, Hashimoto tiroiditi ve tip 1 diyabet gibi hastalıklar yer alır. Hangi başka otoimmün hastalıkların bulunduğu, bu hastalıkların olası nedenleri ve vücutta neler olduğu, İç Hastalıkları ve Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Martin Storr tarafından açıklanmaktadır.
Otoimmün hastalıklar tek bir organı etkileyebilir; tip 1 diyabet veya Graves hastalığı ve Hashimoto tiroiditi gibi tiroid hastalıkları buna örnektir. Bununla birlikte otoimmün hastalıklar sistemik de olabilir; yani tüm vücudu etkileyebilirler. Bu durum çölyak hastalığında olduğu gibi, romatoid artrit veya multipl skleroz (MS) gibi hastalıklarda da görülür.
Otoimmün hastalıklarda, vücudun doğal kendine tolerans mekanizması bozulur. Bağışıklık sistemi bu durumda vücudun kendi dokularına karşı yönelen otoantikorlar üretir. Ayrıca, özellikle T lenfositleri gibi yanlış yönlendirilmiş bağışıklık hücreleri aktive olur ve vücudun kendi yapılarına saldırır. Bunun sonucunda iltihaplanma, doku hasarı ve organ fonksiyon bozuklukları ortaya çıkabilir.
Otoimmün hastalıkların kesin nedenleri çoğu zaman net olarak bilinmemektedir; ancak gelişimlerinde rol oynayabilecek çeşitli faktörler olduğu düşünülmektedir. Bunlar arasında genetik yatkınlık, hormonal etkiler, beslenme, yaşam tarzı ve bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlikler yer alır.
Dikkat çekici bir nokta, bir otoimmün hastalık varlığında başka bir otoimmün hastalığın görülme olasılığının artmasıdır. Örneğin çölyak hastalığının, diğer otoimmün hastalıklarla birlikte sıkça görüldüğü bilinmektedir—ancak bu birlikteliğin nedenleri henüz tam olarak açıklanabilmiş değildir.
Tip 1 diyabet, romatoid artrit, otoimmün hepatit, primer biliyer kolanjit (PBC), primer sklerozan kolanjit (PSC), bağ dokusu hastalıkları (kollajenozlar) ve Hashimoto tiroiditi ile Graves hastalığı gibi otoimmün tiroid hastalıklarına sahip bireylerde çölyak hastalığı görülme riski artmıştır.
Bazı otoimmün hastalıklarda çölyak hastalığı görülme riski yalnızca yüksek değil, çok yüksektir. Bu nedenle özellikle tip 1 diyabet ve otoimmün tiroid hastalıkları (Hashimoto tiroiditi ve Graves hastalığı gibi) varlığında, çölyak hastalığı mutlaka araştırılmalıdır. Bu durumlarda tıbbi çölyak hastalığı antikor testi yapılması her zaman önerilmektedir.