Celiakia

Istnieją określone predyspozycje genetyczne umożliwiające rozwój celiakii. Ludzki organizm posiada tzw. antygeny HLA, które regulują część reakcji odpornościowych. W przypadku celiakii antygeny HLA występują w szczególnej formie. Naukowcy mówią tutaj o HLA-DQ2 i HLA-DQ8. Antygeny te są niezbędne, lecz nie wystarczające do rozwoju choroby. Szacuje się, że 14 do 30 procent populacji posiada antygeny HLA-DQ2 lub -DQ8, jednak tylko około 2 do 3 procent z nich rozwija celiakię. U osób z odpowiednimi predyspozycjami genetycznymi celiakia może rozwinąć się w każdym wieku.

Gluten to białko obecne w zbożach takich jak pszenica, jęczmień, żyto, orkisz, kamut czy pszenżyto. U osób z celiakią nawet najmniejsze ilości glutenu mogą wywołać odpowiedź immunologiczną w jelicie, która uszkadza błonę śluzową jelita cienkiego. Zdrowa błona śluzowa ma wiele drobnych fałdów zwanych kosmkami, które zwiększają powierzchnię wchłaniania składników odżywczych do krwi. W celiakii kosmki ulegają spłaszczeniu (atrofia kosmków), co prowadzi do zmniejszenia powierzchni wchłaniania białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin i minerałów. Skutkiem są niedobory żywieniowe.

Nieleczona celiakia może wpływać na różne narządy i procesy w organizmie. Choroba ta może więc powodować bardzo różnorodne objawy, które są indywidualne. Do objawów ze strony przewodu pokarmowego należą:

• Przewlekłe bóle brzucha
• Biegunki
• Nudności
• Wzdęcia
• Zaparcia
• Uczucie pełności po posiłkach

Celiakia może również przebiegać całkowicie bezobjawowo.

Istnieją różne choroby współistniejące, które mogą wystąpić w przebiegu nieleczonej celiakii. Należą do nich na przykład anemia (niedokrwistość), osteoporoza (kruchość kości) oraz niedobory witamin lub składników mineralnych. Mogą również występować nietolerancje pokarmowe, owrzodzenia jamy ustnej czy zaburzenia neurologiczne. Do chorób współistniejących zalicza się także zapalną chorobę skóry – opryszczkowate zapalenie skóry (choroba Duhringa), objawiające się swędzącą wysypką z zaczerwienieniem i pęcherzami. Choroby autoimmunologiczne występują u osób z celiakią z częstością 35% – znacznie częściej niż w populacji ogólnej. Na pierwszym miejscu jest cukrzyca typu 1. Ponadto często obserwuje się choroby tarczycy i wątroby współwystępujące z celiakią.

Cukrzyca typu 1:

Celiakia i cukrzyca typu 1 często występują razem. Częstość celiakii u diabetyków typu 1 wynosi w zależności od wieku od 1,6 do 9,7 procent. Z kolei 3 do 6 procent osób z celiakią choruje na cukrzycę typu 1. Wspólne występowanie tych dwóch chorób wydaje się być spowodowane między innymi wspólnymi predyspozycjami genetycznymi.

Hashimoto – przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy:

Choroby autoimmunologiczne tarczycy, w szczególności przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto, występują częściej u osób z celiakią. Jest to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy u dorosłych i prowadzi do częściowego lub całkowitego zniszczenia tkanki tarczycowej.

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby:

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby to rzadka, przewlekła choroba zapalna, w której układ odpornościowy atakuje komórki wątroby, prowadząc do jej zapalenia (hepatitis). Ze względu na wspólne tło genetyczne, zapalenie to częściej współwystępuje z celiakią niż w populacji ogólnej.

Nietolerancja laktozy:

Przed postawieniem diagnozy oraz krótko po niej, na skutek uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego u osób z celiakią może pojawić się nietolerancja laktozy. Jeśli po regeneracji jelita dzięki diecie bezglutenowej nietolerancja laktozy utrzymuje się, jej przyczyną jest wrodzony niedobór enzymu (laktazy). Taka nietolerancja laktozy jest ogólnie częsta w Europie Południowej i nie jest wywoływana przez celiakię.

Opryszczkowate zapalenie skóry (choroba Duhringa):

Opryszczkowate zapalenie skóry Duhringa (DH) to zapalna choroba skóry, której towarzyszy silnie swędząca wysypka z pęcherzami, zwykle o czerwonawym zabarwieniu. Ze względu na uporczywy świąd, osoby chore często rozdrapują zmiany, co prowadzi do powstawania strupów. W 90 procentach przypadków wysypka pojawia się na łokciach i przedramionach. Inne często zajęte miejsca to pośladki i przednia strona kolan. Rozpoznanie tej choroby automatycznie oznacza obecność celiakii – odwrotność nie zawsze jest prawdziwa.

Osteoporoza:

Badania wykazały u osób z celiakią zwiększone ryzyko złamań kości, co jest zwykle związane z obniżoną gęstością mineralną kości (osteoporozą), która częściej występuje przy nieleczonej celiakii.

Zaburzenia płodności:

Nieleczona celiakia może prowadzić u kobiet do niepłodności, przedwczesnych porodów, poronień oraz negatywnie wpływać na masę urodzeniową noworodków.

Celiakia jest chorobą nieuleczalną, ale stosowanie diety bezglutenowej pozwala osobom z celiakią prowadzić życie bez objawów: dolegliwości ustępują, wyniki krwi i stan błony śluzowej jelita cienkiego ulegają normalizacji. Ważne jest, by dieta bezglutenowa była stosowana konsekwentnie i bez wyjątków. Układ odpornościowy oraz kosmki jelitowe reagują bowiem na nawet najmniejsze ilości glutenu. Nawet jeśli nie jest to od razu zauważalne, może to długofalowo szkodzić zdrowiu jelit i całego organizmu.