Droga do diagnozy: Jak diagnozuje się celiakię oraz inne choroby związane z glutenem i pszenicą
Celiakia, nadwrażliwość na gluten i/lub pszenicę, alergia na pszenicę, zespół jelita drażliwego – czym się różnią?
Czym jest zdrowie jelit i dlaczego jest tak ważne?
Zdrowie jelit
Znaczenie
Zdrowie zaczyna się w jelitach
Ludzkie jelita są równie złożone, co ważne. Niezliczone, korzystne szczepy bakterii zasiedlają je i są indywidualne dla każdej osoby. Ich prawidłowe funkcjonowanie w dużej mierze decyduje o tym, jak zdrowy jest człowiek. Oprócz kluczowej roli w przyswajaniu pokarmu i płynów, zarówno układ odpornościowy, jak i samopoczucie psychiczne zależą od zdrowych jelit. Osoby, które rozumieją te zależności, mogą wiele zrobić dla swojego zdrowia. Dotyczy to zarówno osób z celiakią, jak i tych, u których diagnoza jeszcze nie została postawiona. Słuchanie swoich jelit to pierwszy krok do zdrowszego życia.
Jelita jako organ odpornościowy
Mikrobiota jelitowa, czyli wszystkie mikroorganizmy zamieszkujące jelita, szczególnie jelito grube, oraz błona śluzowa jelit razem tworzą barierę, którą chorobotwórcze drobnoustroje muszą najpierw pokonać, aby dostać się do organizmu. Kwas żołądkowy również potrafi niszczyć szkodliwe zarazki. Dodatkowo podczas trawienia pokarmów i napojów wchłaniane są cenne składniki odżywcze oraz witaminy. Dzięki tym mechanizmom jelita wielopoziomowo wspierają odporność organizmu.
Jelita jako „mózg brzuszny”
W jelitach znajduje się układ nerwowy, który swoją złożonością przypomina nasz mózg. Ten „mózg brzuszny”, czyli jelitowy układ nerwowy, zapewnia fizjologiczne połączenie między przewodem pokarmowym a psychiką. Dlatego czynniki psychiczne, takie jak stres czy zmartwienia, mogą wywoływać dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Również uczucia szczęścia mogą być pod wpływem jelit. Przysłowiowe „przeczucie” rzeczywiście ma swoje podstawy, tak jak fakt, że stres może negatywnie wpływać na żołądek. Badania wskazują na związek między chorobami układu pokarmowego a chorobami psychiatrycznymi i neurologicznymi – w szczególności Parkinsonem i Alzheimerem. Dyskutuje się także, czy oś jelita-mózg może sprzyjać niektórym zaburzeniom psychiatrycznym i neuroimmunologicznym, takim jak autyzm, ADHD, schizofrenia, depresja czy stwardnienie rozsiane.
Trawienie i jego etapy
Trawienie zaczyna się już w momencie, gdy pokarm trafia do ust. Dokładne żucie i mieszanie ze śliną to pierwszy krok procesu trawienia, ponieważ ślina zawiera enzymy rozkładające węglowodany do pojedynczych składników.
Następnie pokarm przemieszcza się przez przełyk do żołądka dzięki połknięciu i wywołanym przez to skurczom mięśni. W żołądku pokarm trafia do kwaśnego środowiska, które powstaje dzięki sokowi żołądkowemu złożonemu z silnego kwasu solnego, śluzu, wody i enzymów. Pokarm miesza się z sokiem żołądkowym, przygotowując się do dalszego trawienia.
Poprzez perystaltykę, czyli rytmiczne ruchy wykonywane przez żołądek i jelita, pokarm jest porcjowany i powoli przesuwany w kierunku dwunastnicy. Do tego momentu w procesie trawienia intensywnie uczestniczyły wątroba, pęcherzyk żółciowy oraz trzustka. W dwunastnicy pokarm miesza się z sokiem trzustkowym oraz żółcią z pęcherzyka żółciowego. Sok trzustkowy neutralizuje żrący pokarm. Enzymy z żółci i trzustki rozkładają węglowodany, białka i tłuszcze na mniejsze składniki. Nazwa dwunastnica pochodzi od jej długości około 25 cm – to mniej więcej szerokość dwunastu ułożonych obok siebie palców. Dwunastnica jest częścią jelita cienkiego, głównego miejsca trawienia. W samym jelicie cienkim składniki odżywcze i witaminy są wchłaniane przez błonę śluzową do krwi i transportowane do wątroby, gdzie są magazynowane i dostarczane organizmowi. Dodatkowo z pokarmu usuwana jest woda.
Proces trawienia dobiega końca w jelicie grubym. Z niestrawionych resztek pokarmowych usuwana jest pozostała woda oraz elektrolity, które trafiają do krwiobiegu. Dzięki dodatkowi śluzu ze ściany jelita resztki pokarmu stają się śliskie i przesuwane są w kierunku odbytnicy. Stały stolec jest magazynowany, aż zostanie wydalony przez odbyt.
Płyny: Co potrafi kilka szklanek wody
Ogólnie zaleca się, aby dorośli wypijali co najmniej 1,5 litra płynów dziennie, aby zapewnić wszystkie ważne funkcje organizmu poprzez odpowiednie nawodnienie. Płyny są ważne nie tylko dla lepkości krwi oraz możliwości pocenia się i chłodzenia organizmu. Intensywna wymiana wody zachodzi także pomiędzy pokarmem a ścianą jelita – rozpuszcza składniki takie jak cukier, sól, witaminy i składniki mineralne oraz przygotowuje je do wchłaniania przez organizm. Nie ulega wątpliwości, że odpowiednia ilość płynów jest ważna dla trawienia. Może też normalizować pracę jelit przy problemach trawiennych. Przy zbyt małej ilości płynów resztki pokarmu nie mogą być wystarczająco śliskie, co może prowadzić do zaparć.
Ruch: Zdrowie na własnych nogach
Sport jest dobry dla zdrowia, a odpowiednia ilość ruchu jest ważna. To rekompensata dla stylu życia, który w nowoczesnym społeczeństwie często polega na siedzeniu. Zbyt mało ruchu może prowadzić do problemów trawiennych, takich jak zaparcia. Ruch wspiera perystaltykę, czyli ruchy jelit, które przesuwają pokarm przez cały przewód pokarmowy. Sport ma także pośredni, pozytywny wpływ na trawienie. Wysiłek fizyczny redukuje stres, który przez jelitowy układ nerwowy może negatywnie wpływać na przewód pokarmowy. Osoby uprawiające dużo sportu powinny jednak zawsze słuchać swojego organizmu. Przeciążenie prowadzi do przemęczenia mięśni, co również może zaszkodzić trawieniu. Szczególnie osoby z tendencją do problemów trawiennych powinny dawkować aktywność fizyczną z umiarem i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem.
Dalej