Beslenme & Diyetler

Karbonhidratlar şeker moleküllerinden oluşur. Ancak karbonhidrat içeren her besin tatlı değildir. Makarna ve ekmek gibi tahıl ürünleri ile patates, yüksek miktarda karbonhidrat içerir. İrritabl bağırsak sendromu (IBS) olan kişilerde düşük karbonhidratlı diyet, semptomları hafifletebilir. Düşük FODMAP diyeti de belirli bir süre boyunca bazı karbonhidratlardan kaçınmayı içerir.

Proteinler genellikle sindirim sırasında sağlıklı bir enerji kaynağı olarak kabul edilir. Uzun süre tok tutar ve kas gelişimini destekler.

Ancak çölyak hastaları için bir protein türü son derece zararlıdır: Buğday ve birçok tahılda bulunan gluten. Bununla birlikte, glutensiz diyet yalnızca çölyak hastalığı tıbbi olarak tanı konduğunda önerilir.

Hangi yağlar sağlıklıdır, hangileri değildir? Bu soru sadece sindirim sorunu olanlar tarafından değil, birçok kişi tarafından sorulmaktadır.

Özellikle IBS hastalarının, mümkün olduğunca ısıtılmış yağ içeren yemeklerden kaçınmaları önerilir. Tanı almamış çölyak hastalarında da bağırsak mukozası o kadar hasar görmüş olabilir ki yağlar iyi tolere edilemeyebilir.

Her durumda doğru tanı için doktora başvurmak en doğru yaklaşımdır.

Vegan beslenme yalnızca bitkisel kaynaklı gıdalara dayanır. Vejetaryen beslenmeden farklı olarak et ve balığın yanı sıra süt, yumurta ve bal gibi tüm hayvansal ürünler de tüketilmez. Veganlık çoğu zaman etik bir tercih olarak benimsenir.

Vejetaryen beslenme et ve balığı tamamen dışlar ve günümüzde oldukça popülerdir. Bunun başlıca nedenleri arasında endüstriyel hayvancılığa yönelik etik kaygılar, hayvan refahı ve çevresel etkileri azaltma isteği yer alır.

Bu beslenme şeklini benimseyenler yalnızca işlenmemiş gıdalar tüketir. Besinler 40°C’nin üzerine kadar ısıtılmaz. Çoğu çiğ beslenme takipçisi vejetaryen veya vegandır; ancak çiğ et veya çiğ balık tüketenler de vardır.

Bu beslenme yaklaşımı, belirli gıdaların seçilmesiyle vücudun asit-baz dengesinin düzeltilebileceği varsayımına dayanır.

Sebze, meyve ve kuruyemişler önerilirken; et, yumurta, balık ve peynir önerilmez. Ancak “asit oluşturan” besinlerin gerçekten vücudun asit-baz dengesini etkilediğine dair bilimsel kanıtlar sınırlıdır.

Temiz beslenme, doğal ve işlenmemiş gıdaların ağırlıklı olarak tüketilmesini savunur.

Hazır gıdalar ve fast food bu yaklaşımda yer almaz; bunun yerine taze sebze-meyve, tam tahıllar ve organik hayvansal ürünler tercih edilir.

Paleo diyeti, Taş Devri insanlarının beslenme alışkanlıklarını temel alır. Et, balık, sebze, meyve ve kuruyemişler tüketilir.

Tahıllar ve süt ürünleri tüketilmez; çünkü bu gıdaların tarım ve hayvancılıkla birlikte daha sonra beslenmeye girdiği düşünülür.

Aralıklı oruç, belirli zaman aralıklarında bilinçli olarak yemek yememeyi içerir.

Örneğin 16:8 yönteminde günde 16 saat açlık uygulanır; 5:2 yönteminde ise haftanın 5 günü normal beslenilir. Oruç dönemlerinde hangi besinlerin tüketileceğine dair katı kurallar yoktur.

Çölyak hastaları için yalnızca buğdaysız beslenme yeterli değildir, çünkü gluten sadece buğdayda değil birçok başka gıdada da bulunur. Bu nedenle tüm gluten içeren besinlerden kaçınılmalıdır.

FODMAP; bazı karbonhidrat gruplarını ifade eder ve ishal, gaz, şişkinlik ve karın ağrısı gibi sorunlara yol açabilir.

Düşük FODMAP diyeti oldukça kısıtlayıcı olduğundan, bir diyetisyen eşliğinde uygulanması önerilir.

Önemli: **Her glutensiz ürün düşük FODMAP değildir – ve her düşük FODMAP ürün glutensiz değildir.**⁶

FODMAP diyeti sırasında azaltılması önerilen besinler:

Meyveler:
Elma, armut, kayısı, böğürtlen, hurma, kiraz, mango, şeftali, erik, karpuz, meyve suları

Sebzeler:
Enginar, karnabahar, bezelye, sarımsak, pırasa (beyaz kısmı), mercimek, mantar, soğan, kuşkonmaz

Tahıl ürünleri:
Arpa, çavdar, buğday, ekmek, makarna, kuskus, irmik

Süt ürünleri:
Süt, yoğurt, krema, süzme peynir, ayran, kaymak

Süt ürünleriyle ilgili sorunlarda süt alerjisi ile laktoz intoleransı birbirinden ayrılmalıdır.
Laktoz intoleransı, laktaz enziminin eksikliği nedeniyle süt şekerinin sindirilememesi sonucu ortaya çıkar ve ishal, gaz, karın ağrısı ile kendini gösterir.

Laktoz intoleransında beslenme
Laktoz intoleransı olan kişiler, laktozsuz süt ürünlerini rahatlıkla tüketebilir. Sert peynirler de genellikle iyi tolere edilir.⁷

Fruktoz intoleransı tanısı konmuş kişiler, fruktoz içeren birçok meyve, sebze ve tahıldan kaçınmalıdır. Ayrıca sofra şekeri (sakkaroz) de fruktoz içerir.

Alman Beslenme Derneği, fazla kilolu bireylerde fiziksel aktivitenin artırılmasını ve enerjisi azaltılmış bir diyet uygulanmasını önermektedir.
Sebze ve meyve tüketimi artırılmalı, yağ ve şeker alımı azaltılmalı, şekerli içecekler ve alkol sınırlanmalıdır.